Séminaires et manifestations scientifiques | Actualités du Centre

 

Soutenance de thèse : Pierre Prouteau, Bouddhisme, corps et machines – les sound systems de Phetchabun, Thaïlande (Université Paris Nanterre & EHESS)

22/06/2021 à 14h

Bouddhisme, corps et machines – les sound systems de Phetchabun, Thaïlande (2016-2019)

 Soutenance de thèse : Pierre Prouteau, Bouddhisme, corps et machines – les sound systems de Phetchabun, Thaïlande (Université Paris Nanterre & EHESS)

 

 

 

C’est avec un immense plaisir que je vous annonce la soutenance de ma thèse, le 22/06/2021 à 14h.

 

Bouddhisme, corps et machines – les sound systems de Phetchabun, Thaïlande

(2016-2019)

 

devant un jury composé de :

 

Julien Bonhomme (LAS – ENS), rapporteur

Bénédicte Brac de la Perrière (CASE – EHESS), rapporteure

Ward Keeler (University of Texas, Austin)

Dana Rappoport (CASE – EHESS), co-directrice

Stéphane Rennesson (LESC – Université de Paris Nanterre)

Sabine Trebinjac (LESC – Université de Paris Nanterre), co-directrice

 

Les modalités de la soutenance (présentiel ou semi-présentiel) restant encore à déterminer, les informations pour assister à la soutenance seront données une semaine avant.

 

 

Résumé :

Cette thèse étudie les sound systems à Phetchabun, province à la lisière des régions du Nord, du Centre et du Nord-Est de la Thaïlande. L’usage du sound system, dispositif électro-acoustique mobilisant des registres extrêmes du son et des effets sonores (réverbération, écho, distorsion, ubiquité), y est généralisé. Il est utilisé au quotidien et dans les rituels locaux pour diffuser aussi fort que possible des contenus divers afin d’être entendu par un maximum de personnes. En étudiant la perception, la variété des dispositifs – musicaux, liturgiques, audiophiles mais aussi rituels et étatiques – la thèse illustre les fonctions du sound system. Pourquoi l’utiliser ? Qu’a changé son incorporation et sa généralisation dans le monde sonore de Phetchabun et de Thaïlande ? Pour y répondre, les outils de l’ethnomusicologie, de l’anthropologie de la musique et du son ainsi que les méthodes de l’anthropologie du bouddhisme et du rituel sont mis à profit.

Si le sound system transforme, sa généralisation traduit aussi sa pertinence au sein de l’univers sonore qui l’accueille. Il s’intègre ainsi dans une conception vernaculaire des médias et du son lui préexistant, qui privilégie une logique de propagation dite « maximaliste » – plus il y en a, mieux c’est, plus c’est fort, mieux c’est. Par cette logique, le sound system renferme la possibilité, non seulement d’immerger l’individu dans le son, mais de le dissoudre dans le groupe : il étend la communauté à la mesure de son irradiation sonore. L’Etat fait usage de cette fonction à travers un « corps sonore » national, créé par un réseau de sound systems coordonné sur l’ensemble du territoire. La puissance sonore est donc aussi proportionnelle au statut social de l’utilisateur. D’autres ressorts peuvent être décelés lorsque des espaces et temporalités mythiques sont recréés ou lorsque des formes archétypales et vibratoires comme le mandala sont manifestées par le son. Une quête du « son ultime » se dessine alors à laquelle s’adonne toutes les classes sociales grâce aux sound systems.

Mots-clés 

Ethnomusicologie – Thaïlande – Nord-Est (Isan) – Phetchabun – molam – sound systems –  bouddhisme – phin prayuk (phin électrique) – sound studies – luk thung – musique populaire – Asie du Sud-Est – média.

 



Abstract 

This thesis focuses on the study of sound systems in the province of Phetchabun, located at the borders of the northern, northeastern and central regions of Thailand. The use of sound systems, an electro-acoustical apparatus investing extremes registers of sound and sound effects (reverb, echo, distortion, ubiquity), is there generalized. It is used on a daily basis and for the numerous rituals, broadcasting as loud as possible different sound contents so as to be heard by, and gathered, the maximum amount of people. In studying perception, the variety of the machines – musical, liturgical, audiophile, as well as ritual and state-implemented – this thesis intends to decipher the functions of sound system. Why using it? What have its incorporation and generalization changed in the Thai sound culture? The tools of ethnomusicology, anthropology of music and sound, as well as methods of anthropology of Buddhism and ritual will be put to use. 

If sound systems transform, its generalization also indicates its relevance to the sound world that welcomes it. They are thus integrated into a vernacular media and sound theory that preexisted that favors a propagation logic called here “maximalist” – the more, the better; the loudest, the better. Following this logic, the sound system has the possibility to, not only immerge individuals in sound, but to dissolve them in a single collective body of listeners: it extends community proportionally to the length of sound radiation emitted. The State makes good use of this function through a national “sound body” consisting in a centralized grid of sound systems heard everyday and everywhere in the country. Sound power is also proportional to the social status of the user. But there are deeper motives at stakes; mostly sensible when mythical space-times are being recreated, or when archetypal vibratory shapes as mandalas are manifested in sound. A quest of the ultimate sound undertaken by all social classes and through sound systems is ongoing in Thailand.

Keywords:

Ethnomusicology – Thailand – North-East (Isan) – Phetchabun – molam – sound systems – Buddhism – phin prayuk (electric phin) – sound studies – luk thung – popular music – Southeast Asia – media.

 

บทความย่อของงานวิจัย

ตู้ระเบิดแผ่นดิน เครื่องเสียงในอำเภอเมือง และอำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์

 

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ศึกษาเรื่องเครื่องเสียงในจังหวัดเพชรบูรณ์ ซึ่งอยู่ติดกับภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย การใช้เครื่องเสียงที่นั้น สิ่งที่เรียกว่าเครื่องเสียงก็คือ เครื่องใช้ไฟฟ้าที่กระจายเสียงให้ดังที่สุด โดยเน้นเสียงทุ้ม เสียงกังวาน เสียงสะเทือนเป็นพิเศษ เครื่องเสียงนี้ใช้บรรเลงในงานแต่ละวัน รวมทั้งบรรเลงในงานประเพณีท้องถิ่น โดยมีจุดหมายเพื่อให้มีเสียงดังมากที่สุดให้ผู้คนที่อยู่รอบๆ จำนวนมากที่สุดได้ฟัง งานวิจัยนี้เอาตัวอย่างจากการศึกษาเอกสารเกี่ยวกับการสัมผัสของมนุษย์ และตัวอย่างจากการศึกษาด้านดนตรี ด้านพิธี ด้านทุกด้านที่เกี่ยวกับเสียง เพื่อจะพยายามเข้าใจอย่างลึกซึ้งเกี่ยวกับความเป็นมาของการใช้เครื่องเสียงว่า มีบทบาทอะไรบ้างในสังคมปัจจุบัน ทำไมต้องใช้เครื่องเสียง ใช้แล้วมีการเปลี่ยนแปลงอะไร และเปลี่ยนแปลงอย่างไรในจังหวัดเพชรบูรณ์และในประเทศไทย เพื่อตอบเรื่องนี้ งานวิจัยนี้ได้ใช้เครื่องมือและทฤษฎีจากมนุษยวิทยา มนุษยดนตรีวิทยา มนุษยเสียงวิทยา รวมทั้งมนุษยวิทยาด้านพุทธศาสนาและจารีตประเพณี 

เครื่องเสียงเปลี่ยนอะไรหลายอย่างแน่นอน แต่การที่จะได้รับความนิยมชมชอบ บ่งบอกถึงการเข้าถึงสังคมโดยตรงของเทคโนโลยี่ ตัวอย่างเช่น เครื่องเสียงสอดคล้องกับแนวคิดด้านสื่อสารที่ว่า ต้องสื่อสารให้ดังมากที่สุด แนวคิดนี้นักเขียนเรียกว่า maximalist logic ซึ่งแปลง่ายๆ ว่า ยิ่งดังยิ่งดี ยิ่งเยอะยิ่งดี เครื่องเสียงจึงสามารถทำให้บุคคลลืมตัวในสัญญาณเสียงที่กระจายออกมา และลืมตัวในกลุ่มบุคคลที่ร่วมฟังสัญญาณเสียงนั้นด้วยกัน สัญญาณเสียงแบ่ง และขยายชุมชน รัฐก็ใช้อิทธิพลของเครื่องเสียงนี้ โดย ส.ว.ท. เสียงตามสาย และรถเคลื่อนที่ ที่กระจายเสียงทุกวัน ทั่วประเทศ อาจกล่าวว่าเครื่องเสียงมีอิทธิพลใหญ่ที่สุดของประเทศไทยก็ว่าได้ ความดังซึ่งเกี่ยวข้องกับอำนาจ และชั้นชนในสังคม แต่ว่าเครื่องเสียงมีบทบาทอย่างอื่นเช่น ตอนอยู่ในงานพิธี หรือตอนมีขบวนแห่ และมีบทบาทเกี่ยวกับสุนทริยศาสตร์เป็นอย่างน้อย เครื่องเสียงเป็นเครื่องมือที่ดังที่สุดและไพเราะที่สุดซึ่งมีอิทธิพลต่อทุกชนชั้นในสังคม 

คำสำคัญ

มนุษยดนตรีวิทยา / อีสาน / เพชรบูรณ์ / หมอลำ / เครื่องเสียง / สื่อ / พระพุทธศาสนา / เสียง / พิณประยุกต์ / ลูกทุ่ง / เอเซียอาคเนย์ / ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ / ประเทศไทย

Centre Asie du Sud-Est (CASE)

UMR CNRS/EHESS 8170

54 boulevard Raspail
(6e et 7e étages)
75006 Paris

tél : 33 (0)1 49 54 83 24

Métro : Saint Sulpice, Saint Placide, Sévres-Babylone




Direction collégiale

Vanina Bouté & Dana Rappoport

dir.case[at]ehess.fr

 


Gestion 
Clémentine Dénardou

 

Communication/Web/édition

Sophie Hénon


Documentation/Bibliothèque 
Hélène Poitevin

 

Audiovisuel
Pierre Boccanfuso